Transformacja organizacji na przestrzeni wieków

Obecnie otaczająca społeczeństwo oraz organizacje rzeczywistość funkcjonuje z zawrotną prędkością. Czasy, w których technologia, polityka, środowisko, społeczeństwa i interakcje pomiędzy nimi zmieniały się w tempie zmian pokoleniowych dawno minęły. W tym momencie społeczeństwa i organizacje muszą dostosować się do dynamicznie przekształcającego się otoczenia, w którym działają. Powyższe czynniki wymuszają na przedsiębiorstwach konieczność wprowadzenia organizacji na wyższe poziomy funkcjonowania poprzez wzrost elastyczności i gibkości działania.

Organizacje w przedziałach czasowych

(wg. Juliana Birkinshawa z London Business School)

Nauka organizacji i zarządzania sięga czasów starożytnych, wywodząc się głownie ze sztuki wojskowej. Jednak największe i najistotniejsze zmiany w myśleniu o organizacji pracy i zarządzaniu nastąpiły w momencie rewolucji przemysłowej. W ramach niniejszego artykułu wyróżnione zostaną trzy główne etapy*, definiujące to, co dziś nazywa się zarządzaniem organizacją:

  • Okres ery przemysłowej – przypadający na XIX oraz pierwszą połowę XX wieku;
  • Okres ery wiedzy (często nazywanej erą technologii) – przypadający na drugą połowę XX wieku;
  • Okres ery post-wiedzy – przypadający na XXI wiek.

Każdy z wyżej wymienionych obszarów czasowych charakteryzuje inne podejście do zarządzania organizacją oraz jej zasobami.  W każdym z powyższych etapów przedsiębiorstwa i organizacje dostosowywały swoje funkcjonowanie do posiadanych wówczas zasobów, które to stanowią o przewadze konkurencyjnej przedsiębiorstwa na rynku.

Organizacja w erze przemysłowej

W ramach ery przemysłowej dwoma głównym zasobami przedsiębiorstwa, które decydowały o jego przewadze konkurencyjnej były kapitał oraz praca. To od ilości kapitału zainwestowanego w maszyny, urządzenia oraz infrastrukturę zależało, w jakim środowisku i jak szybko pracować będą zatrudnieni pracownicy. Zasoby ludzkie w okresie tym stanowiły podstawowy składnik pracy. Kluczem dla managerów ery przemysłowej była maksymalizacja wydajności pracy z pomocą kapitału. Praca, a więc ludzie, stali się narzędziami do wykonywania określonych prostych prac związanych najczęściej z produkcją, wydobyciem oraz przetworzeniem towarów. Krokiem milowym w procesie zarządzania i organizacji w przedsiębiorstwach tego okresu była linia produkcyjna wprowadzona przez Henrego Forda. Dzięki wprowadzeniu linii montażowej, możliwa była przede wszystkim automatyzacja funkcjonowania zasobów ludzkich. Każdy pracownik miał do czynienia z określonym zadaniem, (każdy pracownik miał do wykonania określoną czynność w całym procesie produkcyjnym). Tak funkcjonujący system działał z powodzeniem, aż do momentu wprowadzenia półautomatycznych i automatycznych maszyn i urządzeń, które rozpoczęły proces zastępowania pracy ludzkiej, pracą maszyn.

Erę przemysłową z punktu widzenia społeczeństwa, charakteryzuje przede wszystkim rozwój klasy robotniczej. Klasa robotnicza składała się z słabo wykształconych pracowników z nakierowaniem na wykonywanie zazwyczaj prostych i schematycznych czynności. Kluczowym elementem definiującym pracowników w tym okresie była maksymalna automatyzacja ich pracy. Wiązało się to z silnym ograniczeniem kreatywności i nakierowaniem na wykonywanie prostych czynności, które najczęściej nie wymagały twórczego myślenia.

Organizacja w erze wiedzy

Kolejnym głównym okresem, który stopniowo zastępował system funkcjonowania ery przemysłowej był czas rewolucji technologicznej, zwany także erą wiedzy. Początek tego okresu szacować należy na koniec II wojny światowej i początek zmian technologicznych związanych z powstaniem oraz rozwojem systemów komputerowych, automatyki przemysłowej oraz robotyki. W okresie tym rosnącą role odgrywać zaczęły zautomatyzowane systemy produkcyjne, które z czasem wymagały coraz mniejszych nakładów pracy ludzkiej do ich obsługi. Pod koniec XX wieku duża część nowoczesnych zakładów wydobywczych, przetwórczych i produkcyjnych została niemal w całości zautomatyzowana, zaś do obsługi funkcjonujących zakładów oddelegowani zostali wysoko wykształceni specjaliści odpowiedzialni za koordynację oraz kontrolę pracy maszyn.

Zdecydowanie większa część nakładów pracy ludzkiej została przeniesiona do działów odpowiedzialnych za całość procesów badawczych, sprzedażowych, marketingowych i logistycznych. Oddziały te wymagały wyszkolonej kadry specjalistów posiadających wyższe wykształcenie, którzy charakteryzowali się wyjątkowo dobrze rozwiniętymi umiejętnościami miękkimi oraz wiedzą, która pozwalała im na analityczną pracę w wielu skomplikowanych obszarach.

Omawiany okres charakteryzują dwa kluczowe elementy:

  • Technologia – objawiająca się szczególnie w obszarze automatyki i robotyki oraz rozwoju Internetu. Dzięki technologii zmieniło się całe środowisko otoczenia przedsiębiorstw, a także ich wnętrze. Dzięki technologiom internetowym nastąpił rozwój systemów gromadzenia i przetwarzania informacji. Postęp w zakresie technologii internetowych umożliwiających wymianę danych doprowadził do powstania nieznanego dotychczas zjawiska zwanego „information overload”, oznaczającego sytuację, w której następuje zbyt duży nakład informacji w stosunku do możliwości jej przetworzenia przez organizacje.
  • Wiedza – niezbędna do obsługi i tworzenia technologii. Całość systemów maszyn, urządzeń i oprogramowania wymagała oprócz ich stworzenia, także udoskonalania oraz kontroli. Na bazie technologii wyrosły rzesze nowych specjalistów nazywanych popularnie „białymi kołnierzykami”. Nowa siła robocza charakteryzowała się ogromnym poziomem specjalistycznej wiedzy, która pozwalała im na wykonywanie ich pracy.

Organizacja w erze „post” wiedzy

Ostatnim omawianym w poniższym artykule okresem jest era „post” wiedzy. Początek tego okresu datowany jest na początek XXI wieku. Era post wiedzy charakteryzuje się niespotykanym dotychczas rozwojem technologii informatycznych oraz masowym przyrostem informacji. Internet pozwolił na stworzenie ogromnego,nieistnejącego dotychczas rynku generowania informacji oraz ogromnych systemów pozwalających te informacje zbierać, selekcjonować i wykorzystywać w działalności gospodarczej przedsiębiorstw. Obecne czasy dość dobrze charakteryzuje wspomniane wcześniej zjawisko „information overload”, które w porównaniu do wcześniejszego okresu charakteryzuje jeszcze większy poziom natężenia.. Otaczająca organizacje rzeczywistość spowodowała konieczność zmiany dotychczasowych sposobów zarządzania, co wymusiło przejście przedsiębiorstw w zupełnie inne obszary działania.

Obecny okres charakteryzują dwa podstawowe elementy:

  • Technologie zbierania, przetwarzania i wykorzystywania informacji pozwoliły na automatyzację pracy dotychczas wykonywanej przez ogromne zespoły specjalistów z grona „białych kołnierzyków”. Takie systemy jak Big Data, Business Intelligence oraz Cloud Computing działające w technologiach internetowych, pozwoliły na automatyzację pracy dotychczas wykonywanej przez zespoły analityków, księgowych, ekonomistów, marketingowców sprzedawców oraz szeregu innych pracowników. Spowodowało to, iż obecnie coraz większa część wykonywanej „linearnej” pracy (prostej nie wymagającej twórczego myślenia) zostaje zastępowana przez pracę software oraz hardware (a więc pracę komuterów i oprogramowania);
  • Inteligencja i kreatywność zastępująca wiedzę i specjalizację – dotychczasowa praca ludzka opierająca się o specjalizację i wiedzę nie stanowi przewagi konkurencyjnej przedsiębiorstw. Coraz większa część z wyżej wymienionych zadań zostaje outsourcowana do systemów komputerowych lub też innych, „tańszych” gospodarek.  Gospodarki rozwijające się coraz częściej oprócz niskich kosztów słabo wykształconej siły roboczej oferują zespoły specjalistów, którzy z powodzeniem wykonują prace dotychczas przyporządkowane jedynie do pracowników zamieszkujących kraje wysokorozwinięte. Powoduje to, iż coraz większe znaczenie w działalności przedsiębiorstw odgrywa inteligencja pracowników, objawiająca się w umiejętnym wyłapywaniu kluczowych informacji oraz jak najlepszym  wdrażaniu ich w życie. Pracownik inteligentny wychodzi w swoim działaniu poza standardy funkcjonowania. Angażuje każdy element swojego mózgu celem wyszukania kreatywnych i innowacyjnych rozwiązań, które mogą być wdrożone w rzeczywistości. Poza inteligencją, obecnych pracowników charakteryzuje kreatywność i nielinearny system myślenia, który pozwala na wytwarzanie pracy, której nie są w stanie zastąpić algorytmy systemów informatycznych.

Zarządzanie przedsiębiorstwem w przyszłości

W obecnych czasach jak i niedalekiej przyszłości, kluczowym aspektem zarządzania, który determinował będzie zachowanie przedsiębiorstw, będzie zarządzanie informacją oraz potencjałem ludzkim. Z jednej strony w przyszłości prognozuje się jeszcze większy wzrost ilości informacji i natężenia technologii w funkcjonowaniu organizacji, z drugiej zaś dostrzegana jest tendencja do zastępowania specjalistycznej pracy ludzkiej, pracą komputerów i robotów. Oba wyżej wymienione aspekty będą wymagały odpowiednich narzędzi do nich dostosowanych. Jednak o narzędziach w osobnym artykule.

* wg. Profesora Juliana Birkinshawa z London Business School

Kreatywność, innowacyjność oraz otwartość na nowe rozwiązania, to podstawowe cechy Krzysztofa. Ciężka praca oraz nieustanny rozwój to główne elementy kierujące jego życiem. Absolwent Uniwersytetu Ekonomicznego oraz School of Form w Poznaniu. Realizując podróże swoich marzeń, miał okazję studiować także na ISCTE w Lizbonie oraz SUM w Moskwie. Pywatnie pasjonat kawy i właściciel kawiarni brazylijskiej. Możecie spotkać go snującego się po mieście swoim Fiatem 125p, w którym wymyśla kolejne innowacyjne pomysły biznesowe.

Lubimy dzielić się wiedzą

Dzięki naszym klientom zdobyliśmy ogromne doświadczenie w biznesie. Chcemy się nim dzielić, żebyś Ty mógł zawsze skorzystać z tej wiedzy.

Darmowa wycena

Oferujemy szerokie usługi dla przedsiębiorstw z sektora MŚP. Sprawdź naszą ofertę.

 

Więcej artykułów

Zobacz wszystkie