Rachunek zysków i strat w dwóch wariantach – dwie twarze rachunkowości

Rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym, czy porównawczym to temat, którego popularność każdego roku bije rekordy w czasie sporządzania sprawozdań finansowych. Warto jednak odświeżyć sobie wiedzę na ten temat w celu bieżącej ewidencji.

Kiedy zdecydować się na rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym, a kiedy na określanie wyniku finansowego w wariancie porównawczym? Zapraszam do lektury.

Określenie wyniku finansowego w obu wariantach to kilkuetapowy proces. Ponieważ różnica pomiędzy dwoma sposobami sporządzania rachunku zysków i strat występuje tylko na etapie określania wyniku na sprzedaży (podstawowej działalności operacyjnej) skupię się właśnie na tym.

Rachunek zysków i strat w wariancie kalkulacyjnym – wynik na sprzedaży

A

Przychody netto ze sprzedaży produktów, towarów i materiałów,
I Przychody netto ze sprzedaży produktów
II Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów
B Koszty sprzedanych produktów, towarów i materiałów,
I Koszt wytworzenia sprzedanych produktów
II Wartość sprzedanych towarów i materiałów
C Zysk (strata) brutto ze sprzedaży (A-B)
D Koszty sprzedaży
E Koszty ogólnego zarządu
  Zysk (strata) ze sprzedaży (C-D-E)

Żródło: opracowanie własne na podstawie uor.

Przychody ze sprzedaży w metodzie kalkulacyjnej zestawiamy z kosztami w zespole kont 5, czyli kosztów w układzie funkcjonalno-kalkulacyjnym.

Najprościej mówiąc, przychody z podstawowej działalności operacyjnej zestawia się z kosztem własnym sprzedaży, takim jak: koszty sprzedanych produktów towarów i materiałów, sprzedaży i ogólnego zarządu.

Prowadzenie rachunku zysków i strat metodą kalkulacyjną wymaga prowadzenia kosztów w układzie funkcjonalno-kalkulacyjnym. Podział na koszty rodzajowe nie jest potrzebny, jednak przydaje się przy późniejszej analizie kosztów działalności operacyjnej

Do prowadzenia rachunku zysków i strat metodą kalkulacyjną  potrzeba również wcześniejszej kalkulacji kosztów wytworzenia produktów. Wymaga to rozliczenia kosztów, które zostały poniesione na wyprodukowanie sprzedanych produktów, a także tych produktów, które zostały przeniesione na magazyn i stanowią zapasy przedsiębiorstwa. Wynik finansowy jest obciążany jedynie kosztami poniesionymi na produkty sprzedane, natomiast zapasy wyceniane po koszcie wytworzenia są wykazywane w aktywach bilansu.

Stosowanie wariantu kalkulacyjnego w ustalaniu rachunku zysków i strat pozwala na określanie rentowności i kosztochłonności poszczególnych działów przedsiębiorstwa.

Rachunek zysków i strat w wariancie porównawczym – wynik na sprzedaży

A Przychody netto ze sprzedaży i zrównane z nimi,
I Przychody netto ze sprzedaży produktów
II Zmiana stanu produktów (zwiększenie – wartość dodatnia, zmniejszenie – wartość ujemna)
III Koszt wytworzenia produktów na własne potrzeby jednostki
IV Przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów
B Koszty działalności operacyjnej
I Amortyzacja
II Zużycie materiałów i energii
III Usługi obce
IV Podatki i opłaty
V Wynagrodzenia
VI Ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia
VII Pozostałe koszty rodzajowe
VIII Wartość sprzedanych towarów i materiałów
  Zysk (strata) ze sprzedaży (A-B)

Żródło: opracowanie własne na podstawie uor.

W wariancie porównawczym rachunku zysków i strat istotą są koszty rodzajowe poniesione w ciągu danego okresu obrachunkowego, skorygowane o tę część kosztów, które wpłynęły na wartość aktywów przedsiębiorstwa

Sporządzając taki rachunek zysków i strat księgowego „nie obchodzi” cel poniesionych kosztów. Ważne jest jedynie określenie rodzaju danego kosztu. Prawo bilansowe wyróżnia następujące rodzaje kosztów rodzajowych (prostych):

  • amortyzacja,
  • zużycie materiałów i energii,
  • usługi obce,
  • podatki i opłaty,
  • wynagrodzenia,
  • ubezpieczenia społeczne i inne świadczenia,
  • pozostałe koszty rodzajowe.

Korekta kosztów, która następuje w danym rachunku w wyniku wpływu na wartość aktywów przedsiębiorstwa wynika z tego, że nie zawsze dane koszty odnoszą się do faktycznej wielkości kosztów wytworzenia sprzedanych produktów.

Część z nich może dotyczyć produktów pozostałych pod koniec okresu w magazynie (zapasów wykazywanych w bilansie), lub kosztów przyszłych okresów (wykazywanych w bilansie w „Rozliczeniach międzyokresowych kosztów”). W tym wypadku należy wynik finansowy skorygować o te koszty, które nie wpłynęły bezpośrednio na dochód przedsiębiorstwa. Jeżeli sprzedaż przewyższyła produkcje sytuacja może być odwrotna. Wtedy koszty rodzajowe „zachowane” wcześniej w zapasach przedsiębiorstwa wpływają na wynik finansowy.

Wielkość korekty kosztów możemy poznać przyrównując koszty rodzajowe poniesione w danym okresie z kosztami własnymi sprzedaży widniejącymi na koncie 490. Uzyskana różnica będzie stanowiła zmianę stanu produktu, który wpłynie nam ujemnie, lub dodatnio na wynik finansowy w zależności od stosunku produkcji do sprzedaży, w rezultacie zmiany stanu magazynowego.

Tutaj pojawia się pytanie. Czy do ustalenia zmiany stanu produktów wymagane jest saldo na koncie 490, a w rezultacie prowadzenie księgowości również na kontach kosztów zespołu 5? Niezupełnie! Wystarczy stale monitorować wartość magazynu i rozliczeń międzyokresowych kosztów za pomocą kont zespołu 6 produkty, półprodukty, odchylenia od cen ewidencyjnych wyrobów gotowych, rozliczenia międzyokresowe itp.

W rachunku zysków i strat ustalanym metodą porównawczą istotna jest również wartość obrotów wewnętrznych.  Wielkość tej pozycji to koszty przeznaczone na potrzeby jednostki. Ujmujemy tu np. wydatki poniesione na budowę środków trwałych, naprawy maszyn,  przekazanie wyrobów na użytek własny, ustalanie niedoborów i nadwyżek produktów,  a także darowizny na cele niezwiązane z działalnością. W celu ewidencjonowania kosztów takich operacji używa się kont  „Obroty wewnętrzne” i  „Koszt obrotów wewnętrznych”.

Z rachunku zysków i strat sporządzanego metodą porównawczą korzystają zwykle przedsiębiorstwa handlowo-usługowe, ze względu na prostsze przypisywanie kosztów do poszczególnych rodzajów i brak potrzeby określania zmiany stanu produktu.

Dwie metody prowadzenia rachunku zysków i strat mają swoje zalety, a wybór każdej z nich zależy od rodzaju działalności, tego pod jakim kątem chcemy analizować koszty i przychody z działalności operacyjnej. Każdy z tych wariantów, prawidłowo zaewidencjonowany, daje identyczny wynik. Jedynie od nas zależy, która  tych metod będzie korzystniejsza i na jakiej metodzie podczas prowadzenia ksiąg rachunkowych się skupić.

Specjalista ds. księgowości

Lubimy dzielić się wiedzą

Dzięki naszym klientom zdobyliśmy ogromne doświadczenie w biznesie. Chcemy się nim dzielić, żebyś Ty mógł zawsze skorzystać z tej wiedzy.

Darmowa wycena

Oferujemy szerokie usługi dla przedsiębiorstw z sektora MŚP. Sprawdź naszą ofertę.

 

Więcej artykułów

Zobacz wszystkie